Bài viết phân tích thực trạng phát ngôn lệch chuẩn trên mạng xã hội của giới trẻ, nguyên nhân, hậu quả và các giải pháp giáo dục – định hướng. Đồng thời nhấn mạnh vai trò của Trường Cao Đẳng Đại Việt Đà Nẵng, đặc biệt là Phòng đào tạo và bộ phận đảm bảo chất lượng trong công tác tuyên truyền, bồi dưỡng nhận thức, hình thành văn hóa ứng xử chuẩn mực trên không gian mạng.
Phòng ngừa sự phát ngôn lệch chuẩn của giới trẻ trên mạng xã hội trong bối cảnh hiện nay
Mạng xã hội đang trở thành một phần tất yếu trong đời sống của người trẻ Việt Nam hiện đại. Với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, không gian mạng mang lại vô vàn cơ hội giao tiếp, học tập, làm việc và giải trí. Tuy nhiên, song song với những lợi ích ấy, hiện tượng phát ngôn lệch chuẩn của một bộ phận giới trẻ đang trở thành vấn đề đáng lo ngại. Điều này gây ra nhiều tác động tiêu cực đến văn hóa giao tiếp, ngôn ngữ và hình ảnh con người Việt Nam.
Tại Trường Cao Đẳng Đại Việt Đà Nẵng, công tác giáo dục văn hóa ứng xử, định hướng truyền thông và kiểm soát hành vi trên mạng cho sinh viên được xem là một nội dung quan trọng của Phòng đào tạo và bộ phận đảm bảo chất lượng. Nhà trường không chỉ chú trọng rèn luyện kỹ năng nghề mà còn xây dựng cho sinh viên tư duy, bản lĩnh và đạo đức số, giúp các bạn trở thành những công dân văn minh và có trách nhiệm trong thế giới số hóa.

Văn hóa giao tiếp của người Việt và sự biến dạng trong môi trường mạng
Người Việt từ lâu vốn coi trọng lời ăn tiếng nói, thể hiện qua câu ca dao nổi tiếng: “Lời nói chẳng mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau”. Đây không chỉ là lời khuyên mà còn là chuẩn mực văn hóa trong ứng xử hàng ngày. Lời nói lịch sự, đúng mực giúp xây dựng môi trường giao tiếp hài hòa, củng cố sự gắn kết trong cộng đồng.
Tuy nhiên, khi mạng xã hội phát triển, nhiều giá trị truyền thống bị phai nhạt. Tốc độ lan truyền của ngôn ngữ biến tấu, ngôn ngữ mạng ngày càng mạnh mẽ. Nhiều bạn trẻ sử dụng từ ngữ méo mó, "cách điệu hóa" thái quá hoặc những câu bình luận tiêu cực, phản cảm nhằm gây sự chú ý. Một số người xem đây là “sự sáng tạo”, nhưng thực chất nó làm tổn hại nghiêm trọng đến nét đẹp ngôn ngữ và văn hóa Việt.
Biểu hiện của phát ngôn lệch chuẩn
Biểu hiện phổ biến nhất là việc lạm dụng các từ ngữ “biến thể”, ngôn ngữ tục tĩu, chửi rủa, giễu nhại, kích động hoặc xuyên tạc. Một số người trẻ còn xem việc phát ngôn không chuẩn mực như một hình thức giải trí hoặc là “chất riêng”. Nhưng đằng sau những câu nói lệch chuẩn ấy là hệ lụy lớn đối với nhận thức, thái độ và hành vi của cộng đồng mạng.
Nguyên nhân dẫn đến phát ngôn lệch chuẩn
Có nhiều nguyên nhân khiến giới trẻ phát ngôn thiếu chuẩn mực:
1. Đặc điểm tâm lý lứa tuổi
Thanh thiếu niên thường có nhu cầu thể hiện bản thân mạnh mẽ, thích cái mới lạ, khác biệt. Mạng xã hội lại cho phép họ bày tỏ suy nghĩ mà không cần đối mặt trực tiếp, khiến họ dễ “vượt rào” và bộc lộ những phát ngôn lệch chuẩn.
2. Tư duy đám đông và xu hướng bắt trend
Nhiều bạn trẻ bị cuốn theo trào lưu ngôn ngữ mạng để “hoà nhập” với hội nhóm. Khi thấy cộng đồng chia sẻ, họ dễ a dua mà không cân nhắc hậu quả.
3. Thiếu hiểu biết về pháp luật và văn hóa
Không ít người trẻ cho rằng mạng xã hội là nơi có thể nói bất cứ gì mà không bị xử lý. Sự thiếu hiểu biết này khiến họ lạm dụng quyền tự do ngôn luận và dễ rơi vào phát ngôn sai lệch, thậm chí vi phạm pháp luật.
4. Ảnh hưởng của KOLs, streamer và nội dung độc hại
Các nhân vật nổi tiếng trên mạng đôi khi sử dụng ngôn ngữ phản cảm để tạo tương tác. Người trẻ, do sùng bái thần tượng, vô thức học theo, dẫn đến hành vi lệch chuẩn.
Hậu quả của phát ngôn lệch chuẩn đối với xã hội và giới trẻ
Những phát ngôn thiếu chuẩn mực gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng, không chỉ cho cá nhân mà còn cho cộng đồng, đặc biệt trong bối cảnh văn hóa Việt Nam đang hội nhập sâu rộng.
Méo mó tiếng Việt và làm xấu môi trường thông tin
Ngôn ngữ là linh hồn của văn hóa dân tộc. Khi người trẻ liên tục sử dụng từ ngữ sai lệch, lạ hóa và tục hóa, tiếng Việt dần bị bóp méo. Mạng xã hội trở nên “ô nhiễm thông tin”, khó phân biệt đâu là chuẩn mực, đâu là biến tướng.
Gây tổn hại hình ảnh người Việt
Nhiều nội dung lệch chuẩn bị lan truyền sang cộng đồng quốc tế, làm hình ảnh giới trẻ Việt Nam trở nên thiếu văn minh. Đây là vấn đề đáng báo động khi Việt Nam đang từng bước hội nhập sâu rộng và xây dựng thương hiệu quốc gia.
Dễ bị thế lực xấu lợi dụng và kích động
Các thế lực thù địch thường lợi dụng những phát ngôn lệch chuẩn, xuyên tạc quyền tự do ngôn luận nhằm gây hiểu lầm và kích động chống phá. Giới trẻ thiếu bản lĩnh rất dễ trở thành công cụ truyền bá thông tin xấu độc nếu không có sự tỉnh táo.
Gây ảnh hưởng tiêu cực đến đạo đức và lối sống của người trẻ
Phát ngôn lệch chuẩn kéo theo sự xuống cấp đạo đức, phá vỡ văn hóa giao tiếp truyền thống. Lâu dài, nó tạo thói quen xấu, ảnh hưởng quan hệ học tập, công việc và hình ảnh cá nhân.
Tự do ngôn luận và giới hạn cần nhận thức đúng đắn
Quyền tự do ngôn luận là quyền cơ bản của công dân. Tuy nhiên, đây không phải là quyền tuyệt đối. Mỗi phát ngôn cần phải phù hợp đạo đức, pháp luật và thuần phong mỹ tục.
Nhà nước Việt Nam xây dựng khung pháp lý đầy đủ để bảo vệ quyền tự do biểu đạt nhưng đồng thời ngăn chặn thông tin xấu độc. Nhiều quốc gia trên thế giới cũng có các quy định tương tự để chống lại phát ngôn gây thù hận và tin giả.
Kinh nghiệm quốc tế
Tại Trung Quốc, người dùng bị quản lý chặt chẽ nhằm đảm bảo an toàn thông tin và an ninh quốc gia. Châu Âu cũng ban hành luật dịch vụ số, buộc các nền tảng như Facebook hay YouTube phải chịu trách nhiệm về nội dung độc hại.
Giải pháp phòng ngừa phát ngôn lệch chuẩn của giới trẻ trên mạng xã hội
Để xây dựng môi trường mạng lành mạnh, cần sự chung tay của nhà trường, gia đình, xã hội và đặc biệt là nhận thức của chính người trẻ.
Tuân thủ Bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội năm 2021
Người dùng cần tuân thủ 4 nguyên tắc: Tôn trọng pháp luật – Lành mạnh – An toàn – Trách nhiệm. Sinh viên cần sử dụng tên thật, bảo mật thông tin và không đăng tải nội dung vi phạm pháp luật hay xúc phạm người khác.
Phát huy vai trò của nhà trường
Tại Trường Cao Đẳng Đại Việt Đà Nẵng, các hoạt động giáo dục đạo đức số được triển khai mạnh mẽ. Phòng đào tạo phối hợp với bộ phận đảm bảo chất lượng xây dựng chương trình giảng dạy, tổ chức hội thảo, tập huấn nhằm trang bị cho sinh viên kiến thức về an toàn thông tin và văn hóa ứng xử.
Giáo dục kỹ năng phản biện và tư duy số
Giới trẻ cần được trang bị kỹ năng kiểm chứng thông tin, phân biệt tin giả và có khả năng phản biện để không bị dẫn dắt bởi thông tin xấu độc.
Gia đình và cộng đồng mạng cùng đồng hành
Gia đình cần quan tâm, hướng dẫn người trẻ trong việc sử dụng mạng xã hội lành mạnh. Cộng đồng mạng cũng cần phát huy vai trò lan tỏa cái đẹp, đấu tranh với thông tin tiêu cực.
Bồi dưỡng ý thức lan tỏa thông tin tích cực
Người trẻ cần chia sẻ thông tin có nguồn chính thống, quảng bá vẻ đẹp văn hóa Việt Nam, góp phần tạo không gian mạng trong sạch, nhân văn.
Phòng ngừa phát ngôn lệch chuẩn trên mạng là nhiệm vụ lâu dài và cần sự quyết tâm của toàn xã hội. Với sự vào cuộc của gia đình, nhà trường – đặc biệt là vai trò của Trường Cao Đẳng Đại Việt Đà Nẵng, Phòng đào tạo và bộ phận đảm bảo chất lượng – giới trẻ sẽ được định hướng đúng đắn, từ đó xây dựng thói quen giao tiếp văn minh, tạo dựng môi trường mạng an toàn và giàu giá trị nhân văn.
VĂN PHÒNG TUYỂN SINH - TRƯỜNG CAO ĐẲNG ĐẠI VIỆT ĐÀ NẴNG
Đia chỉ: 65 Nguyễn Lộ Trạch, P. Hòa Cường, TP. Đà Nẵng
Số điện thoại: (0236) 3644999
Hotline: 0773.745.999